Hij zei ook: je moet in je leven goed in iets zijn geweest, je moet in iets hebben uitgeblonken dat alleen jij op jouw manier van de grond en voor elkaar hebt kunnen krijgen, – het besef dat je daar met voldoening op kan terugkijken, maakt sterven serener.

Hij zei ook: Ik ben de dromer in mijzelf gevolgd. Mensen die hun hele leven met tegenzin achter een loket doorbrengen, iedere dag gelaten naar kantoor gaan, vloeren moeten dweilen, en zeggen dat ze nooit een kans hebben gekregen, wat hebben die met hun dromen gedaan?

Ben jij de dromer in jezelf gevolgd, vroeg hij mij. Ik schudde mijn hoofd … Ik was een surfer, dansend en capriolen uithalend op de branding, tot ik mijn nek brak in het aanrollende golvengeweld … In mijn leven heeft het in hoofdzaak alleen maar gestormd, wat heb ik nagestreefd, wat stel ik al met al nu helemaal voor, struinend door dit onttakelde bos. Doe ik ertoe?

Hij zei: Het leven moet nu en dan krankzinnig idioot zijn, soms moet je er een trap tegen geven zodat alles een ogenblik scheef komt te staan, anders is het een doffe aaneenschakeling van betekenisloze datums, waar je je ten slotte niets van herinnert: willekeurige fragmentjes leven die geen gestructureerd geheel vormen, het leven als opeenvolging van toevallige anekdoten. Nu en dan moet je iets durven, ben je het daarmee eens?

Reizen is als op bezoek gaan bij iemand. De reiziger is de gast. Het reizen heeft zijn eigen codes en beleefdheidsformules die de reiziger van de toerist onderscheiden. Een reiziger is discreet aanwezig, terughoudend, geïnteresseerd en verwonderd.

Hij heeft veel moeite gedaan om dit land te begrijpen. Hij ziet het van binnenuit met de ogen van een verliefde bezoeker. … “Teruggaan naar België is zeer moeilijk. België is zo kneuterig. De mensen zitten er soms jaren met opgekropte gevoelens. Ik ben niet het religieuze type en in België ben ik nooit onder de indruk geweest van de kerk, veel te koud, te veel drempels. De Grieks-orthodoxe kerk is klein, warm, tussen de mensen. Het is niet van hier de kerk en daar het leven, het is een geheel.

Verkrampt in een prozaïsche werkelijkheid.

Hoe gebeurt dit? Al jaren vraag ik me dat af. Wat is het dat onze verwondering diep in de doofpot van onze stijgende dagen stopt? Waarom worden zoveel mama’s en papa’s frigide voor het wonder?

Bureaucraten van de dagen.

Overal zie ik het gebeuren, die onrustwekkende verdwijning, en steeds meer denk ik dat het luiheid is. Gemakzucht.

En alsof ze het weten, schieten ze in een levenslange kramp van dagelijkse drukdoenerij, in een razernij van functionaliteit, in een belachelijke ernst, in een verbeten verantwoordelijkheid, met een muggengaas van onaantastbaarheid om zich heen – om toch maar niet meer gestoken te worden door de gevaarlijke wesp van de verwondering.

Razendsnel haalt hij mij in. Mijn verval is zijn bloei. Ooit moet ook ik in zo’n gave camouflage hebben gewoond: een soort engel tussen jongen en man. Nog geen gram vergankelijkheid te zien. Een vel als sneeuw zonder de kattenpoten van de jaren. Waar de zwaartekracht nog tevergeefs aan trekt.

En hoe ik naar zijn punten kijk: terwijl ik tuimel in de tijd. Hoe hij voor me staat in mijn vrees en vlees van toen. Hoe ik nu de vader speel, hoe ik nu de vader naspeel. Hoe ik tegelijk hem én mij ben. Hoe wij bij elkaar staan om een rapport als vertrouwde en vreemde afspraken.

Amper had zij de slaap uit haar oogjes gewreven of ze zei: ik verveel me. Ik zei: schat, het is Hemelvaartsdag. Dat begreep ze niet helemaal. Het is ook niet uit te leggen. Zeg ‘Hemelvaartsdag’ en iets gaapt. Iets eeuwig landerigs ontwaakt. Elk seizoen heeft hemelvaartsdagen. …

Maar verveling is als een muggensteek. Je weet dat hij overgaat en krabt je toch kapot. Je krabt aan een onbepaalde droefenis, die op hemelvaartsdagen als een requiem over het ontbijt hangt.

Een kille zaterdag in de herfst van het Westen.

‘Hier was een speelplek.’ Volgebouwde grasveldjes met fantoompijn. Verkavelde ondergrond waaruit vrolijke spookgeluiden komen. Waar is de tijd dat beton nog ongewapend was. In die veranderde ruimte doen huidige ouders het nu in hun broek. … Hoe is het ooit zover gekomen? Een complot van Playstation en Google, wie weet. Vooral: wat spelen wij hardnekkig en doodsbang de binnenhuisarchitecten van hun geluk. Wat vrezen wij hun straatbeeld, wat slijpen wij de klok rond diamanten.

Ziet er nog iemand hem zelfs in de beentjes klimmen van die kleine klimmers in de stokoude boom?

Het was zomeravond in het park. Grote mensen en kinderen bijeen. Wij dronken en aten, spraken en speelden. En meestal waren wij gelukkig nietsvermoedend – over dat rennnende, grijnzende spook om ons heen.

Ik schoof de foto weer op zijn plaats. Toen drong er iets tot me door: die laatste gedachte had me geen pijn gedaan. Ik deed Sohrabs deur dicht en vroeg me af of vergiffenis op die manier opbloeit: niet met het trompetgeschal van een openbaring, maar met de pijn die zijn boeltje pakt en midden in de nacht onaangekondigd wegglipt.

Mocht Bruno als een individu worden beschouwd? De achteruitgang van zijn organen was hem eigen, hij zou op individuele titel kennismaken met de lichamelijke aftakeling en de dood. Anderzijds behoorden zijn hedonistische levensopvatting en de krachtenvelden die zijn bewustzijn en zijn verlangens beheersten, heel zijn generatie toe.

Aan de behoefte aan rationele zekerheid zal het Westen uiteindelijk alles hebben opgeofferd: zijn godsdienst, zijn geluk, zijn hoop, en ten slotte ook zijn leven.